เปลี่ยนภาษา :
   หน้าหลัก ผลงานวิชาการ

ความปลอดภัยของตู้น้ำดื่มหยอดเหรียญ

ในการผลิตน้ำดื่มสำหรับอุปโภคในปัจจุบัน ส่วนใหญ่น้ำดิบที่ใช้มาจากแหล่งน้ำจืดชั้นผิวดิน ได้แก่ ทะเลสาบน้ำจืด แม่น้ำ ลำธาร ห้วย หนอง คลอง บึง มาผ่านการปรับปรุงคุณภาพเพื่อให้เป็นไปตามมาตรฐานน้ำดื่มเพื่อบริโภคของประเทศไทย ซึ่งโดยทั่วไประบบผลิตน้ำจากตู้น้ำดื่มหยอดเหรียญ เป็นระบบออสโมซีสย้อนกลับ (Reverse Osmosis) สามารถกรองน้ำดื่มที่มีคุณภาพ สามารถกำจัดสารที่ละลายในน้ำ เช่น ไวรัส และแบคทีเรีย ได้ ซึ่งระบบประกอบด้วยขั้นตอนหลัก 4 ขั้นตอน คือ

ขั้นตอนที่ 1 คือ การกรองตะกอนหยาบขั้นต้น เช่น สารแขวนลอย สนิมเหล็ก เศษผง ด้วย Polypropylene filter

ขั้นตอนที่ 2 คือ การกำจัด กลิ่น ก๊าซที่มีอยู่ในน้ำ โดยใช้ถ่านกัมมันต์แบบเกร็ด (Granular Activated Carbon) กำจัดสารอินทรีย์ที่ทำให้เกิด รส กลิ่น สี ในน้ำ

ขั้นตอนที่ 3 คือ การกรองเพื่อกำจัดสารเคมีและเชื้อโรค โดยใช้กระบวนการรีเวอร์สออสโมซิสในขั้นตอนนี้ให้น้ำผ่านเยื่อกรองที่มีรูขนาด 0.0001 ไมครอน ซึ่งสามารถกำจัดสารเคมี โลหะหนัก และเชื้อโรคต่างๆได้มากถึง ร้อยละ 95

ขั้นตอนที่ 4 คือ การกำจัด กลิ่น ก๊าซ ที่ยังมีเหลือในน้ำ โดยใช้ถ่านกัมมันต์ และมีกระบวนการฆ่าเชื้อโรคโดยโอโซ (O3) และ UV แสงอุลตร้าไวโอเลตที่ความยาวคลื่น 200-295 นาโนเมตร

จากประกาศกระทรวงสาธารณสุข มาตรา 31 แห่งพระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. 2535 ประกาศว่า ตู้น้ำดื่มหยอดเหรียญ เป็นกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ และพบว่าปัจจุบันมีการติดตั้งตู้น้ำหยอดเหรียญเป็นจำนวนมาก จากผู้ประกอบการผลิตและจำหน่ายตู้น้ำหยอดเหรียญหลายยี่ห้อ ทั้งในเขตชุมชนหนาแน่น หรือ เขตที่พักอาศัยเช่น หอพัก ย่านธุรกิจ หมู่บ้านจัดสรร และชุมชนทั่วไป จากการสำรวจคุณภาพน้ำจากตู้น้ำดื่มหยอดเหรียญ ของกรมอนามัย พบว่าปัญหาคุณภาพน้ำส่วนหนึ่งยังไม่ได้มาตรฐาน ผู้ให้บริการ ขาดการดูแลและบำรุงรักษา รวมทั้งพบปัจจัยเสี่ยงจากตู้น้ำดื่มหยอดเหรียญ ได้แก่

1. น้ำที่ใช้ในการผลิต หรือน้ำดิบ โดยส่วนใหญ่น้ำดื่มหยอดเหรียญจะใช้น้ำประปาเป็นน้ำดิบ ซึ่งน้ำประปาถือเป็นอันตรายอย่างหนึ่งของการผลิตน้ำระบบ RO เพราะคลอรีนในน้ำประปาจะไปกัดเมมเบรน ทำให้ฉีกขาด และไม่สามารถกรองสิ่งสกปรกหรือเชื้อจุลินทรีย์ได้อีกต่อไป ดังนั้นการใช้น้ำประปาเป็นน้ำดิบในการผลิตน้ำดื่มระบบ RO จะให้ได้น้ำที่สะอาดต้องมีการผ่านคาร์บอนเพื่อดึงเอาคลอรีนในน้ำออกไปก่อนการผ่านระบบ RO

2.การดูแลบำรุงรักษาตู้น้ำดื่มหยอดเหรียญ เพราะระบบการผลิตน้ำแบบ RO เป็นระบบที่กรองผ่านเยื่อกรองที่เรียกว่า Membrane และเมื่อผ่านการกรองมากๆ ก็จะมีสิ่งสกปรกหรือเชื้อโรคสะสมที่เยื่อกรองมาก ทำให้เยื่อกรองอุดตันมากต้องถอดเอาเยื่อกรองออกมาล้างทำความสะอาด เอาสิ่งอุดตันเหล่านั้นออก แต่ถ้าปล่อยให้เยื่อกรองอุดตันมากๆ แล้วไม่ล้างทำความสะอาด ก็จะทำให้เยื่อกรองแตกและไม่สามารถกรองสิ่งสกปรกต่างๆในน้ำได้

3. ภาชนะที่ผู้บริโภคนำมาใส่น้ำ ได้ผ่านกระบวนการล้างทำความสะอาดที่ดีพอหรือไม่ ที่จะบรรจุน้ำดื่มได้ เพราะคงมีคนจำนวนน้อยที่จะเอาน้ำเหล่านี้ไปต้มก่อนดื่ม ดังนั้นภาชนะบรรจุจึงต้องสะอาดและไม่มีเชื้อจุลินทรีย์ที่มองไม่เห็นปะปนอยู่

ซึ่งจากการศึกษาการประเมินคุณภาพน้ำดื่มจากตู้น้ำหยอดเหรียญจากหลายๆแห่ง พบว่า ตู้ดื่มหยอดเหรียญส่วนใหญ่ พบโคลิฟอร์มแบคทีเรียมากที่สุด เนื่องจากน้ำที่ผ่านการกรองด้วยระบบออสโมซีสย้อนกลับนั้น คลอรีนที่ตกค้างจะถูกกำจัดออกไปหมดและน้ำส่วนนี้จะถูกเก็บกักในถังเก็บน้ำกรองขนาดบรรจุน้ำ 100-200 ลิตรในสภาพน้ำนิ่งซึ่งขาดการดูแลล้างทำความสะอาดถังเก็บน้ำ ส่งผลให้เกิดการปนเปื้อนซ้ำได้ (Recontamination) โดยโคลิฟอร์มแบคทีเรียสามารถเจริญเพิ่มจํานวนในสิ่งแวดล้อม ซึ่งเป็นสาเหตุทำให้เกิดโรคทางเดินอาหารเพราะผู้ประกอบการไม่มีความรับผิดชอบในเรื่องการทำความสะอาดตู้น้ำ ทำให้ประสิทธิภาพของคุณภาพน้ำต่ำกว่ามาตรฐาน และนอกจากนี้คุณภาพนํ้าดื่มจากตู้หยอดเหรียญอัตโนมัติยังขึ้นอยู่กับคุณภาพน้ำดิบที่ใช้ในกระบวนการผลิตอีกด้วย เพราะหากน้ำดิบมีความกระด้างสูงจะทําให้เมมเบรนหมดประสิทธิภาพ ในการกําจัดไอออนของโลหะเร็วขึ้น จึงทําให้มีไอออนของโลหะปะปนออกมากับนํ้า ความกระด้างสูงทําให้เกิดตะกรันจับในท่อนํ้าและถ้าอุณหภูมิของนํ้าสูงทําให้รสชาตินํ้าเปลี่ยนได้

ดังนั้นประชาชนสามารถสังเกตตู้น้ำดื่มหยอดเหรียญเพื่อความปลอดภัยของตนเองได้ ด้วยวิธีง่ายๆ ดังนี้ ตู้น้ำหยอดเหรียญอยู่ในสภาพดีพร้อมใช้งาน ไม่มีส่วนใดชำรุดหรือบกพร่อง มั่นคง แข็งแรง ตั้งห่างจากแหล่งระบายน้ำเสียและขยะมูลฝอย ไม่พบน้ำขังสกปรก มีฝาเปิดปิดช่องรับน้ำ และป้องกันแมลงและสัตว์นำโรคเข้ามาในตู้ได้ มีระบบควบคุมคุณภาพเพื่อวิเคราะห์คุณภาพน้ำ ทางด้านกายภาพ เคมีและแบคทีเรีย โดยสังเกตจากบันทึกการตรวจสอบคุณภาพน้ำและการดูแลบำรุงรักษา

           

 

แหล่งอ้างอิง  

สำนักสุขาภิบาลอาหารและน้ำ กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.(2557).คู่มือปฏิบัติตู้น้ำดื่มหยอดเหรียญ.  โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย จำกัด. 

ลีลานุช สุเทพารักษ์.การประเมินคุณภาพน้ำจากตู้น้ำดื่มหยอดเหรียญ. สืบค้นเมื่อ 15 กรกฎาคม 2561. เข้าถึงจาก: http://foodsan.anamai.moph.go.th/ewtadmin/ewt/foodsan/download/D_Abstract/2559/งานวิจัย_ตู้น้ำดื่มหยอดเหรียญ.pdf

นรา ระวาดชัย และวรางคณา สังสิทธิสวัสดิ์.(2555). ปัจจัยที่มีผลต่อคุณภาพนํ้าดื่มจากตู้หยอดเหรียญอัตโนมัติ.สืบค้นเมื่อ 20 กรกฎาคม 2561. เข้าถึงจาก: http:file:///C:/Users/pk140361/Downloads/83261-Article Text-201730-1-10-20170414.pdf

เมื่อวันที่ : 4 กันยายน 2561
    

ชื่อผู้ใช้ :
รหัสผ่าน :


ข้อมูลสมาชิก
ชื่อผู้ใช้ : * เฉพาะ a-z , 0-9
รหัสผ่าน : *
ยืนยันรหัสผ่าน : *


ข้อมูลส่วนตัว
บัตรประจำตัวประชาชน : * เฉพาะตัวเลขเท่านั้น
สถานะ :
คำนำหน้าชื่อ :
ชื่อ :
นามสกุล :
วันเดือนปีเกิด : * เลือกวันเดือนปีเกิด
ที่อยู่ :
E-mail : *
รูปภาพประจำตัว :


ข้อมูลสมาชิก
ชื่อผู้ใช้ :
รหัสผ่านเก่า :
รหัสผ่านใหม่ :
ยืนยันรหัสผ่าน :


ข้อมูลส่วนตัว
บัตรประจำตัวประชาชน :
สถานะ :
คำนำหน้าชื่อ :
ชื่อ :
นามสกุล :
วันเดือนปีเกิด :
ที่อยู่ :
E-mail :
รูปภาพประจำตัว :